Agressie? Dat is veel groter dan je denkt

De meeste mensen denken bij agressie aan een schreeuwende ouder of een leerling die een stoel omgooit. Maar Suzan ziet het anders.

"Het kan ook heel klein en summier zijn. Subtiel. Een moeder die met cadeautjes aankomt en vervolgens eist dat je dingen voor haar regelt. Een vader die zegt: 'Hé meisie.' Dat gaat ook over grenzen heen."

Elke vorm van agressie vraagt om een andere aanpak. En de meeste docenten weten dat niet. Ze reageren op gevoel, soms raak, soms volledig averechts.

Wat het ingewikkelder maakt: de wereld is veranderd. Toen Suzan zeventien jaar geleden begon, hadden scholen net een e-mailadres. Als een ouder belde, liep de conciërge het lokaal in. Dat gesprek vond uren later plaats als de emoties al wat gedaald waren.

Nu is het direct.

"Ouders voelen iets en sturen meteen een mail. Ze verwachten ook meteen een reactie. Maar jij staat voor de klas. Dat werkt niet. En ik heb het zelf meegemaakt: vijf gemiste oproepen van een onbekend nummer tijdens een les. Dat bleek een moeder die mijn privénummer had achterhaald, en haar verhaal al tot op bestuursniveau had doorgespeeld."

De valkuil: je wilt het goed doen

Wat Suzan steeds terugziet in trainingen én als teamcoach, is dat docenten hun grenzen verleggen uit goede wil.

"Ze willen het goed doen. Ze denken: de klant is koning. En zo laten ze dingen toe zonder het door te hebben. Totdat de grenzen zo zijn opgerekt dat het normaal lijkt dat een leerling je uitscheldt. Of dat een ouder de klas binnenstormt."

Ze ziet teams binnenkomen waarbij de grens al zo lang is verschoven dat niemand het meer opmerkt.

"Dan zeggen ze in de training: ja, dat hoor ik elke dag. Dat gebeurt gewoon. En dan zie je mensen die 's nachts wakker liggen. Die het allemaal maar stil en eenzaam hebben gedragen. Agressie heeft niets te maken met je vakmanschap als leerkracht, directeur of intern begeleider. Het kan de beste overkomen. Vaak is er veel schaamte en voelen mensen zich onbekwaam. Dat is er én mag er zijn. Maar belangrijker nog: Hoe ga je hier (samen) mee om?"

Zo werkt de training

Suzan begint altijd met het hoofd. Want als je het begrijpt, kun je het later ook voelen.

Samen onderzoeken deelnemers: wanneer is iets eigenlijk agressie? Want de grens is vager dan je denkt. Daarna gaan ze het ervaren, in het lichaam.

"Wat gebeurt er als iemand te dicht in jouw persoonlijke ruimte staat? Voor de één is dat op anderhalve meter. Voor de ander op drie meter. Die signalen, buikpijn, snellere ademhaling, gespannen spieren, die heb je serieus te nemen."

En dan de praktijk. Met een trainingsacteur.

"Mensen zitten nooit op een acteur te wachten. Maar het is waanzinnig wat je met een acteur kunt oefenen. Hoe sta je erbij? Wat zeg je? Hoe geef je dat fysiek aan?"

De combinatie, theorie, ervaren, delen, oefenen, integreren, zorgt ervoor dat het beklijft. Dat deelnemers niet meer alleen afhankelijk zijn van hun buikgevoel, maar dat ze óók een bewuste keuze kunnen maken.

Wanneer is een training geslaagd?

Voor Suzan zijn er twee dingen die haar vertellen dat het gelukt is.

Eén: deelnemers beseffen dat het hen overkomt en weten wat ze kunnen doen.

"Iemand die binnenkomt en daarna zegt: ik wist niet eens dat dit agressie was. Dat raakt me echt."

En twee: er ontstaat openheid in het team. Mensen delen hun kwetsbaarheid. Ze staan voor elkaar.

"Want heel vaak wordt het weg gerelativeerd. 'Het zal wel meevallen. Je kunt het wel hebben.' Nee. Het is er. Het gebeurt. En als een leidinggevende dan opstaat en zegt: dit accepteren we niet meer, dan word ik al heel blij."

Aan de schooldirecteur die twijfelt

Herken je je team hierin? Dan heeft Suzan één boodschap:

"Dit is geen luxeprobleem. Personeel dat zich veilig voelt, heeft werkplezier. Weet waar de grenzen liggen. Dat is de fundering onder alles wat je in je school wilt bouwen. Maar het is onderstroom en onderstroom komt niet vanzelf aan de orde, omdat er in het onderwijs altijd brandjes in de bovenstroom zijn die meteen de aandacht vragen."

Ze pleit voor het gesprek. Voor het stilstaan. Openheid en een gezamenlijk plan. Ook als (je denkt dat) het (nog) niet bij jou aan de orde is.

"Niet alleen de onderwijsplannen en de eisen van het ministerie. Maar ook: hoe voelen we ons met elkaar? Wat is hier nodig? Dat is misschien wel het belangrijkste wat je voor je team én jezelf kunt doen."

De komende periode werkt Suzan net als de docenten die ze kent niet.

Interesse in een samenwerking? Op http://Omgaan met agressie - open inschrijving | Opstaan & Opvallen    lees je alles over onze agressieaanpak