Een appje dat alles in beweging zette

Het begon niet met een groot plan.

Tanja ontving een berichtje van een collega over een leergang: Bezield Vrouwelijk Leiderschap vanuit Systemisch Perspectief, van Aike Borghuis. De collega vertelde dat ze zelf niet zou deelnemen, maar dat ze direct aan Tanja moest denken.

"Ik las waar het over ging en voelde meteen dat het ergens over ging wat ik nog niet kende, maar wel herkende. In mijn werk als leidinggevende liep ik tegen dingen aan die ik niet goed kon verklaren. Teams deden hun best, mensen waren betrokken, maar toch bleef er soms iets schuren."

Ze belde, maakte een afspraak en zat die maandagavond na een lange werkdag toch in het gesprek.

“Eigenlijk had ik er geen zin in. Maar na die avond wist ik het meteen. Hier wilde ik meer van weten”.

De leergang viel op een van haar vaste werkdagen. Dat betekende dat ze een keuze moest maken, ook als haar bestuurder er nog niet van op de hoogte was.

“Ik zei: als je dit niet ok vindt, betaal ik het zelf. Maar ik ga het sowieso doen. Achteraf bleek dat een van mijn belangrijkste keuzes in mijn loopbaan”.

Alles is een systeem en systemen willen heel zijn

Systemisch werken gaat ervan uit dat iedereen onderdeel is van meerdere systemen: een gezin, een team, een organisatie, een buurt. Die systemen werken volgens vaste wetmatigheden. Als er iets niet klopt, als iemand geen plek heeft, als de balans tussen geven en nemen zoek is, als er iemand is buitengesloten dan merk je dat.

“Wat niet gezien wordt, blijft om aandacht vragen. Soms al generaties later.”

De drie basisprincipes die Tanja hanteert:

Iedereen hoort erbij. Niemand kan werkelijk uit een systeem worden verwijderd. Mensen die worden vergeten, genegeerd of buitengesloten, blijven op een andere manier invloed uitoefenen op het geheel.

Balans in geven en nemen. Relaties functioneren het best wanneer er een gezonde balans bestaat tussen geven en ontvangen. Als die balans langdurig verstoord raakt, ontstaan spanning, afhankelijkheid of uitputting.

Iedereen heeft een eigen plek. In elk systeem heeft iedere persoon een eigen positie en verantwoordelijkheid. Problemen ontstaan vaak wanneer mensen verantwoordelijkheden overnemen die eigenlijk ergens anders horen.

Niet inzoomen, maar uitzoomen

In organisaties ziet Tanja regelmatig dezelfde signalen: veel ziekteverzuim, burn-outs, stroeve vergaderingen waar geen besluiten vallen, mensen die meer bezig zijn met het gedoe dan met de bedoeling.

“Systemisch werken gaf taal aan iets wat ik intuïtief al langer voelde; als je alleen naar de zichtbare symptomen kijkt, blijf je aan de oppervlakte. Je gaat niet naar de oorzaak.”

Systemisch werken draait het om: in plaats van inzoomen, uitzoomen. Zien wat er écht speelt, in plaats van er direct een invulling aan geven. Niet meteen naar oplossingen, maar méér vragen stellen.

“Een vraag die ik vaak stel is; voor welk probleem is dit gedrag eigenlijk een oplossing? Alleen al die vraag opent een heel nieuw perspectief.”

In teams werkt Tanja liever met tafelopstellingen, poppetjes, tekeningen en gerichte vragen die mensen uitnodigen om het grotere geheel te zien. Het gaat niet om de werkvorm, het gaat om leren zien.

Van organisaties naar wijken en gemeenschappen

In de afgelopen jaren verbindt Tanja systemisch werken steeds meer aan maatschappelijke vraagstukken: leefbaarheid, participatie, gemeenschapsvorming, samenwerking tussen bewoners, professionals en organisaties.

“Veel maatschappelijke uitdagingen worden benaderd alsof ze opgelost kunnen worden door een project of nieuwe werkwijze. Maar onder die vraagstukken zitten vaak diepere patronen.”

Ze ziet dat bewoners steeds vaker worden gevraagd om initiatief te nemen, terwijl veel organisaties nog werken vanuit structuren gericht op controleren en beheersen.

“We willen sterke gemeenschappen, maar vinden het soms lastig om echt ruimte te geven aan wat vanuit bewoners zelf ontstaat.”

Die gedachte keert terug in haar werk rond Verwonderwijken. Verwonderen betekent: je oordeel tijdelijk parkeren en opnieuw leren kijken. Niet vanuit tekort, maar vanuit potentieel.

Het meest uitdagende: het niet weten

Tanja is eerlijk over wat ze het spannendst vindt aan haar werk.

“Het niet weten. Want als ik het antwoord al wist, had je het zelf ook kunnen bedenken. Mensen zijn slim genoeg. Als ze aankloppen bij een begeleider, ligt de oplossing niet aan de oppervlakte,”

Dat eerlijke verhaal vertelt ze ook aan de mensen die bij haar komen. Ze beloven geen heilige graal. Ze gaan samen kijken.

“Ik geloof niet in de consultant die binnenkomt en vertelt hoe het moet. Mensen kennen hun situatie vaak veel beter dan ik. Mijn rol is om samen te onderzoeken wat er misschien nog niet gezien wordt.

Vier banen en een patroon

Tanja spreekt ook over zichzelf. Ze liep zelf jarenlang vast, van baan naar baan, tot ze het patroon herkende.

“Een keer is een incident. Twee keer is toeval. Drie keer is een patroon. Bij mij kostte het vier keer voor ik dacht: als ik dit nog steeds meemaak heb ik er zelf ook iets aan te kijken.”

Dat is ook waar ze haar hart verloor aan systemisch werken: het gaat niet alleen over de organisatie, maar altijd ook over jezelf.

“Ik wil bijdragen aan een samenleving waarin mensen weer leren zien dat ze onderdeel zijn van een groter geheel. Stop met ploeteren. Maak je blik wijd, naar buiten en naar binnen. Dan is het dubbele groei.”

Herken je dit in jouw organisatie?

Teams die hun best doen, maar toch blijven vastlopen. Vergaderingen die veel energie kosten en weinig opleveren. Het gevoel dat je steeds opnieuw dezelfde patronen tegenkomt.

Tanja werkt met teams en organisaties die klaar zijn om verder te kijken dan de oppervlakte. Niet met kant-en-klare antwoorden, maar door samen te onderzoeken wat er écht speelt en wat er dan mogelijk wordt. Tanja staat voor je klaar.

Neem gerust contact op, we kijken graag samen met je mee.